Ćwiczenia usprawniające percepcję słuchową

Słuch

Opanowanie umiejętności czytania i pisania zależy nie tylko od prawidłowego funkcjonowania analizatora wzrokowego, ale również słuchowego.
Ważne jest więc zarówno to, jak nasza pociecha widzi, ale również to, jak słyszy.

Dziecko z zaburzoną percepcją słuchową ma trudności ze zrozumieniem długich i skomplikowanych poleceń słownych oraz z zapamiętywaniem trudnych wyrazów. Dziecko często nieprawidłowo dokonuje syntezy wyrazu, to znaczy składania wyrazu z głosek (usłyszane kolejne głoski „k-o-t-e-k” nie od razu oznaczają wyraz „kotek”), jak i analizy, czyli głoskowania (wymienienie głosek, z których składa się wyraz „kotek”). Powyższe trudności przekładają się w efekcie na problemy w czytaniu całych wyrazów, a w dalszej kolejności zdań.

Nieprawidłowości w obszarze percepcji słuchowej obejmują ponadto:

  • kłopoty z zapamiętywaniem dni tygodnia, pór roku,
  • przekręcanie słów (na przykład „kordła” zamiast „kołdra”),
  • wolne pamięciowe opanowywanie wierszyków i rymów.

Zarówno rodzice jak i nauczyciele mogą usprawniać funkcję słuchową na wiele sposobów:

  • Rozróżnianie i rozpoznawanie dźwięków (przy zamkniętych oczach dzieci wsłuchują się w odgłosy, np. stukania w coś, rozdzierania papieru). Rozpoznawanie głosów zwierząt najpierw muszą to być głosy zwierząt najbardziej znanych: psa, kota, krowy, kury, koguta, kaczki, gęsi, konia, kurcząt, świni, żaby, gołębia; potem głosy zwierząt, z którymi dzieci stykają się rzadziej, np.: kozy, osła, lwa, mewy, wrony, wróbla, bociana itp. Chłopców sprawdzić możemy przy rozpoznawaniu odgłosów charakterystycznych dla pojazdów: samochodu, traktora, pociągu, motocykla, tramwaju, wozu straży pożarnej, karetki pogotowia, statku, roweru, wrotek, deskorolki, itp.
  • Dość trudnym, wymagającym dużego skupienia, jest zadanie odgadnięcia odgłosów docierających zza przysłony (parawanu), albo z sąsiedniego pomieszczenia. Może to być np.: odgłos przelewania wody, rozdzierania papieru, telefonu, przesuwania krzesła, upadku piłki, gwizdu czajnika, brzęku kluczy, itd.
  • Udzielanie przez dzieci odpowiedzi na pytanie: co słyszysz?
    Dziecko z zamkniętymi oczami wsłuchuje się w ciszę – żadne dźwięki nie są wytwarzane celowo. Po krótkim czasie wsłuchiwania się określają, co słyszy: stukot butów, skrzypnięcie drzwi, szczekanie psa, odgłos samochodów, ptaków, rozmowy ludzi itp.
  • Ćwiczenia z rytmem(wystukiwanie rytmu według zaprezentowanego wzoru lub skakanie w rytmie).
  • Tworzenie rymów do podanego wyrazu.
  • Ćwiczenia związane ze słowami:
    – wymyślanie wyrazów na określoną głoskę,
    – podział wyrazów na sylaby (najlepiej za pomocą klaskania (jedna sylaba- jedno klaśnięcie), i na głoski,
    – rozpoznawanie głosek na początku i na końcu wyrazu.
  • Wyróżnianie wyrazów w zdaniu.
  • kończenie wyrazów, podajemy pierwszą sylabę, np. ko-, a dziecko dodaje – ło (koło).
  • Sztafeta sylabowa – tworzenie wyrazów rozpoczynających się od tej samej sylaby – mama, makaron, marzenia, makrela itp. lub kończących się tą samą sylabą np. piżama, rama, mama, tama itp.
  • Łańcuch sylabowy – rozpoczynamy zabawę wypowiadając dwusylabowy wyraz, dziecko powtarza wyraz idzieli go na sylaby. Druga sylaba staje się początkiem nowego wyrazu powstałego np: wa – ta (wata), ta – ma (tama), ma – ki (maki), ki – je (kije), je – my (jemy), my – dło (mydło) itak aż do wyczerpania pomysłów.
  • Analiza z podskokami – podajemy dziecku wyraz, a jego zadaniem jest podzielić go na sylaby, ale po wymówieniu każdej z nich musi podskoczyć np. balony- ba(podskok) – lo(podskok) – ny(podskok).

Powyższe ćwiczenia należy stosować często, pamiętając jednak o stopniowaniu trudności. Zaczynamy więc od zagadnień prostych i łatwych, a po ich opanowaniu mogą pojawiać się zadania trudniejsze.

Jeśli dziecko ma przegłoskować wyrazy lub też dokonać ich syntezy (składania z głosek), na początku podajemy krótkie słowa: kot, dom, osa, Ala, lala, mama, tata. Dopiero w trakcie kolejnych ćwiczeń wprowadzamy dłuższe wyrazy: kotek, lampa, balon i inne.

UCZYMY DZIECI GŁOSKOWANIA

GŁOSKOWANIE (ANALIZA SŁUCHOWA)  – to ćwiczenie słuchu fonematycznego (bardzo ważny etap w nauce czytania).

Głoskowanie, to dzielenie wyrazu na głoski, czyli pojedyncze dźwięki, które dziecko słyszy, np.

  • wyraz „dom” głoskujemy – „d-o-m”
  • wyraz „osa” głoskujemy– „o-s-a”
  • wyraz „oko” głoskujemy – „o-k-o”

Ważne żeby to wiedzieć, ucząc w domu głoskowania.

Najprostsze ćwiczenia to najpierw sprawdzanie, czy dziecko „słyszy”, co jest na początku wyrazu i na końcu. Do takich ćwiczeń, należy na początku wybierać proste wyrazy ( np. bez zlepków spółgłosek).

Pokazujesz obrazek i pytasz: – Co to jest?

Następnie: – Jaką głoskę słyszy na początku, a jaką na końcu?

Może być bez obrazków, ale z przedmiotami, zabawkami, lub z wymyślonymi na bieżąco wyrazami.

 Potem, głoskujcie całe wyrazy, ale na początek 2-3 głoskowe, typu: as, osa, oko, nos, ucho (głoski to u-ch-o).

Można  również użyć  kartoników (klocków, nakrętek)  do przedstawiania liczby głosek w wyrazach.

Mówisz, nos i prosisz, by dziecko ułożyło tyle kartoników, ile słyszy głosek. Powinny pojawić się 3 kartoniki.

n – o – s    

Dziecko do takich ćwiczeń fonematycznych nie musi znać alfabetu.

Alfabet to zapis graficzny głosek (liter), a na etapie głoskowania nie jest ta znajomość potrzebna, chodzi o to, żeby słyszeć dźwięk.

Ważnym etapem w nauce czytania jest też wykonywanie ćwiczeń  SYNTEZY SŁUCHOWEJ, czyli    głoskujesz: o-k-o, a dziecko mówi ci co to za wyraz, oko. (SYNTEZA)

Oba rodzaje ćwiczeń są bardzo ważne, ponieważ w procesie nauki czytania  musimy wiedzieć nie tylko to, czy dziecko dzieli na głoski, ale też czy słysząc głoski, potrafi w głowie „usłyszeć”, jaki to wyraz.